ASQ-3, Denver II ve AGTE — gelişim tarama envanterleri karşılaştırması

Hazırlayan: İclal Kurt · Çocuk Gelişimci

ASQ-3, Denver II ve AGTE, Türkiye'de çocuk gelişimi alanında yaygın kullanılan üç gelişimsel tarama aracıdır. Üçü de tanı koymaz; gelişimsel gecikme riskini erken yakalamak ve ayrıntılı değerlendirme gereken çocukları belirlemek için kullanılır. Seçim; çocuğun yaşına, bilgi kaynağına (ebeveyn bildirimi mi, uzman gözlemi mi) ve uygulama koşullarına göre yapılır.

Tarama ile tanılayıcı değerlendirme arasındaki fark nedir?

Tarama araçları "bu çocuk ayrıntılı değerlendirilmeli mi?" sorusuna hızlı yanıt verir; kesme puanının altı risk işaretidir, tanı değildir. Tanılayıcı değerlendirme ise riskli bulunan çocukta gelişim profilini ayrıntıyla çıkarır ve klinik karara dayanak oluşturur. Tarama sonucunu aileye aktarırken bu ayrımı netleştirmek, hem gereksiz kaygıyı hem de yanlış güvenceyi önler.

ASQ-3 ne zaman tercih edilir?

ASQ-3 (Ages & Stages Questionnaires, 3. sürüm), ebeveyn bildirimine dayalı bir tarama aracıdır:

• Yaş aralığı: 1-66 ay; her yaş dilimi için ayrı form.
• Alanlar: İletişim, kaba motor, ince motor, problem çözme, kişisel-sosyal — 5 alan.
• Uygulama: Formu ebeveyn doldurur (yaklaşık 10-15 dakika); uzman puanlar ve kesme puanlarıyla karşılaştırır.
• Güçlü yönü: Ebeveyni sürece ortak eder, seri izlemde (örn. 3-6 ay arayla tekrar) pratiktir, uygulama maliyeti düşüktür.
• Sınırlılığı: Ebeveyn beyanına dayandığı için gözlemci yanlılığına açıktır; okuma-yazma veya dil engeli olan ailelerde uygulama desteği gerekir.

Denver II ne zaman tercih edilir?

Denver II (Denver Gelişimsel Tarama Testi II), uzmanın doğrudan gözlemine dayanan bir tarama testidir:

• Yaş aralığı: 0-6 yaş.
• Alanlar: Kişisel-sosyal, ince motor-uyumsal, dil, kaba motor — 4 alan.
• Uygulama: Sertifikalı uygulayıcı, standart materyallerle çocuğu gözleyerek maddeleri puanlar; bazı maddelerde ebeveyn beyanı kabul edilir.
• Güçlü yönü: Uzman gözlemi temellidir; ebeveyn beyanının güvenilir olmadığı durumlarda daha sağlam bilgi verir. Türkiye standardizasyonu mevcuttur.
• Sınırlılığı: Uygulayıcı eğitimi/sertifikası ve standart materyal seti gerektirir; uygulama süresi ebeveyn-bildirimli araçlardan uzundur.

AGTE ne zaman tercih edilir?

AGTE (Ankara Gelişim Tarama Envanteri), Türkiye'de geliştirilmiş ve Türk çocukları üzerinde normları çıkarılmış bir tarama envanteridir:

• Yaş aralığı: 0-6 yaş.
• Alanlar: Dil-bilişsel, ince motor, kaba motor, sosyal beceri-öz bakım; toplam gelişim puanı da hesaplanır.
• Uygulama: Sorular anneye veya birincil bakım verene sorulur; "evet / hayır / bilmiyorum" formatındadır.
• Güçlü yönü: Yerli norm grubu — kültüre özgü maddelerde (öz bakım, sosyal beceri) yorum güvenliği sağlar; uygulaması hızlıdır.
• Sınırlılığı: Bakım veren beyanına dayanır; ayrıntılı alan profili yerine genel gelişim düzeyi taraması sunar.

Envanter seçerken nelere dikkat edilmeli?

1. Yaş uygunluğu: Aracın norm aralığı dışında uygulama, sonucu geçersiz kılar.
2. Bilgi kaynağı: Ebeveyn gözlemi güçlüyse ebeveyn-bildirimli araçlar (ASQ-3, AGTE) verimli; beyan güvenilirliği düşükse gözlem temelli araç (Denver II) tercih edilir.
3. Amaç: Seri izlem mi, tek seferlik tarama mı? Seri izlemde aynı aracın tekrar uygulanabilirliği önemlidir.
4. Uygulayıcı yeterliliği: Denver II gibi sertifika gerektiren araçlarda eğitim şartına uyulmalıdır.
5. Sonucun iletişimi: Hangi araç seçilirse seçilsin, sonuç aileye "risk taraması" çerçevesinde aktarılmalı; tanı dili kullanılmamalıdır.

Tarama sonucu riskli çıkan her çocukta bir sonraki adım, kapsamlı gelişimsel öykü (anamnez) ve ayrıntılı değerlendirmedir — tek başına tarama puanıyla müdahale planlanmaz.

Kaynaklar

• Squires, J. ve Bricker, D. (2009). Ages & Stages Questionnaires, Third Edition (ASQ-3): A Parent-Completed Child Monitoring System. Baltimore: Brookes Publishing.
• Frankenburg, W. K., Dodds, J., Archer, P., Shapiro, H. ve Bresnick, B. (1992). The Denver II: A major revision and restandardization of the Denver Developmental Screening Test. Pediatrics, 89(1), 91-97.
• Anlar, B. ve Yalaz, K. (1996). Denver II Gelişimsel Tarama Testi: Türk çocuklarına standardizasyonu. Ankara: Hacettepe Üniversitesi.
• Savaşır, I., Sezgin, N. ve Erol, N. (1994). Ankara Gelişim Tarama Envanteri El Kitabı. Ankara.